Reisverslag Praag-Berlijn Oktober 2018 Deel 13

Tags: 

Zaterdag 13 oktober 2018
Na de rondleiding door het slot Glienicke ben ik verder gereisd in de richting van Potsdam. Hier bevindt zich in de Leistikowstrasse een voormalige onderzoeksgevangenis van het leger van de Sovjetunie. De geschiedenis van het pand begint in 1916 toen hier door de evangelische kerk een vrouwenorganisatie werd ondergebracht. Na de machtsovername van de nazi's in 1933 is het pand gebruikt door de "Reichsfrauenhilfe".



Na de tweede wereldoorlog werd het pand overgenomen door de Russen. In het gebied waar de villa staat ontstond toen een heel gebied wat uitsluitend voor de Russen toegankelijk was (Militärstädchen Nr. 7). Vanaf 1945 kwamen in het pand de eerste gevangenen.



Hier werden vooral burgers van de Sovjetunie gevangen gezet maar tot 1955 gebeurde dit ook met Duitsers en mensen uit andere landen. Bij de laatste gaat het dan bijvoorbeeld om spionnen van de geheime dienste van westerse landen. De omstandigheden in de gevangenis waren slecht en de gevangenen werden vaak tot lange gevangenisstraffen of de doodstraf veroordeeld. Hierna werden de gevangen dan overgebracht naar de Sovjet-Unie.



Vanaf 1955 werd de gevangenis vooral gebruikt voor het opsluiten van militairen of burgerpersoneel van het leger van de Sovjet-Unie of familieleden die strafbare feiten hadden gepleegd. De gevangenis is tot en met 1991 in gebruik geweest. Op de volgende foto is een cel te vinden waarin gevangenen alleen opgesloten werden. Ze werden hier gedwongen om vaak vele dagen rechtop te staan.



De ruimte op de volgende foto was tot 1945 in gebruik als postkamer. In de periode 1945 tot 1960 is de ruimte gebruikt als kamer voor de bewakers. Gevangenen die binnengebracht werden, werden hier gefouilleerd en hun persoonlijke eigendommen werden afgenomen. Sinds 1960 was de ruimte in gebruik als badkamer en toiletruimte voor de gevangenen. De inrichting is nog zoals in de jaren '70.



De onderstaande foto was oorspronkelijk in gebruik als toilet. Na de oorlog is de ruimte omgebouwd tot een cel om de gevangenen in op te sluiten. De muren zijn voorzien van een pleisterlaag waardoor gevangen geen boodschappen in de muur konden krassen of via kloppen contact op konden nemen met andere gevangenen.



De ruimte op de volgende foto was tot 1945 in gebruik als post- en telefoonkamer. Vanaf 1945 was het een ruimte voor de bewakers. De ruimte is toen in twee stukken verdeeld. Eén deel werd een cel voor gevangenen, de rest een ruimte voor de bewakers. In de jaren '70 kregen de celdeuren elektronische beveiliging. In deze bewakersruimte konden de bewakers dan alles in de gaten houden.



Oorspronkelijk werd de ruimte op de onderstaande foto gebruikt als keuken. Dit is gebeurd tot 1970. Hierna werden er douches in gemaakt. Van 1991 tot 1994 is het pand in gebruik geweest als opslagplaats om vervolgens op 15 augustus 1994 overgedragen te worden aan de stad Potsdam. Dat is toen ook met de rest van het gebied gebeurd dat door het Russische leger gebruikt werd.



Wanneer er tot 1955 Duitsers veroordeeld werden door de militaire rechtbank van de Sovjets gebeurde dit volgens de toen geldende wetten uit de Sovjet-Unie van 1927. Hierbij werd dan met name gebruik gemaakt van artikel 58. Met behulp van dit wetsartikel kon feitelijk elke afwijkende mening of verdenking van het niet eens zijn met de Sovjet-Unie zeer zwaar bestraft worden. In de permanente tentoonstelling wordt ook ingegaan op het lot van een aantal individuele gevangenen.



De villa is vervolgens weer in bezit gekomen van de evangelische kerk. Vrijwilligers hielden er vervolgens regelmatig rondleidingen om de geschiedenis van dit gebouw levendig te houden. In 2004 is de voormalige gevangenis op de monumentenlijst van de deelstaat Brandenburg gekomen. Hierna heeft een restauratie plaatsgevonden waarbij het gebouw in de oorspronkelijke staat behouden is. Voor de villa is een aparte ontvangstruimte gemaakt. In de villa zelf staat een permanente tentoonstelling waarin ingegaan op de geschiedenis van deze villa.



Een apart deel van de tentoonstelling gaat over de mensen die hier tussen 1945 en 1947 gevangen hebben gezeten. Hier ging het vaak om mensen die actief waren geweest bij de Wehrmacht of op een andere manier een functie hadden in Nazi-Duitsland. Uiteindelijk werden ook Sovjet-burgers gevangen genomen die bijvoorbeeld krijgsgevangenen van de Duitsers waren geweest of als dwangarbeider in Duitsland hadden moeten werken. Dit gebeurde bijvoorbeeld ook met Russen die na de revolutie in 1917 naar Duitsland gevlucht waren en daar nu nog steeds woonden.



Zoals eerder al aangegeven ligt deze voormalige gevangenis in een gebied dat tijdens de koude oorlog volledig afgesloten was van Potsdam. In dit gebied bevond zich de afdeling Duitsland van de militaire spionagedienst van de Sovjet-Unie. In dit gebied is tegenwoordig een wandelroute uitgezet en bij een aantal belangrijke plekken staan informatiepanelen. Het gebouw op de volgende foto heeft dienst gedaan als kazerne voor 300 soldaten van de KGB. Later werden hier ook slaap- en eetruimtes, een garage, een stormbaan en schietbaan bijgebouwd. Na het vertrek van de Russen zijn deze bouwwerken weer afgebroken zodat nu alleen het oorspronkelijke gebouw is overgebleven.



In totaal staan in het gebied meer dan 100 gebouwen. De wandelroute heeft een lengte van ongeveer 2,5 kilometer en op veertien verschillende plaatsen wordt nadere informatie gegeven over de geschiedenis van het gebied.



De volgende foto is het gebouw waarin van 1945 tot 1991 de afdeling Duitsland van de militaire spionagedienst van de Sovjet-Unie heeft gezeten.



Hieronder een foto van het woonhuis van het hoofd van de militaire spionagedienst. Op het bijbehorende informatiepaneel is een foto te zien van een van de tolken van de toenmalige leider. Samen met een andere tolk werd ze uiteindelijk zelf van spionage verdacht en afgevoerd naar een kamp in de Sovjet Unie om daar dwangarbeid te verrichten. Tegenwoordig is het een woonhuis.



Hier is een restant te zien van een monument dat in 1985 weggezet omdat de tweede wereldoorlog toen 40 jaar geleden beëindigd was. Het monument herdacht de mensen van de militaire spionagedienst van de Sovjet-Unie die in de oorlog omgekomen zijn.



Het gebouw achter de hoge heg was in gebruik als steunpunt voor de soldaten. Er waren verblijfs- en slaapruimtes. De soldaten waren verantwoordelijk voor de beveiliging van het hele gebied en begeleiden ook het transport van gevangenen. Vanaf dit punt startten ze ook met hun patrouilles.



De laatste foto uit dit gebied laat een dienstwoning van officieren van de geheime dienst zien, die hier met hun gezin leefden. Ik had een aantal jaar geleden al een keer ontdekt dat er hier een voormalige gevangenis van de Russen te bezoeken was. Dat deze in een speciaal gebied lag, dat gedurende de hele koude oorlog verboden gebied was, was mij niet bekend. Ook al kom je vaak in Berlijn, dan zijn er toch steeds dingen in de stad of de directe omgeving waar je nooit van gehoord hebt. De rest van de zaterdag heb ik gebruikt om wat te wandelen door de stad Berlijn zelf.



Zondag 14 oktober 2018
De zondag heb ik gebruikt om in Berlijn een aantal boeken-, kunst- en rommelmarkten te bezoeken. Een bekende boekenmarkt bevindt zich bij de Humboldt universiteit. Iets verder is er elk weekend een gecombineerde kunst- en boekenmarkt in de buurt van het Museumeiland. Hier zijn altijd wel wat leuke boeken te vinden. Toevallig was er deze zondag ook een verkoop van oude boeken bij het Duitse historische museum. Hier heb ik voor vijf euro nog drie mooie boeken op de kop kunnen tikken over de Duitse koloniën uit het begin van de 20ste eeuw. 's Avonds ben ik nog naar de film "Ballon" geweest, die toen net uitgekomen was in Duitsland. Dit is een film over een aantal mensen die uiteindelijk met een ballon gevlucht zijn uit de DDR.

Maandag 15 oktober 2018
En op maandag was het dan weer tijd om rond half 9 vanaf het centraal station in Berlijn terug te gaan naar Nederland met de trein.

Reactie toevoegen

Filtered HTML

Plain text

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.