Reisverslag Berlijn 2011 Deel 2

Tags: 

Dinsdag 9 augustus 2011 (ochtend)
Deze ochtend stond een bezoek aan de voormalige Stasi gevangenis in Hohenschönhausen op het programma. Gedurende het bestaan van de DDR werden hier politieke gevangenen naar toegebracht om "ondervraagd" te worden over "misdaden", die ze volgens de regering van de DDR gepleegd hadden. Omdat de eerste rondleiding pas om 11.00 uur 's ochtends was, was er nog wat tijd om snel enkele andere zaken te bekijken. Ik ben dan ook begonnen met een korte wandeling door het grote park van Berlijn (Tiergarten).



Op een grote rotonde, die zich in de Tiergarten bevindt staat de Siegessäule. Oorspronkelijk is dit monument gebouwd n.a.v. de verschillende oorlogen die rond 1860 en 1870 gevoerd zijn en hebben gezorgd voor de eenwording van Duitsland. Rond 1938/1939 is de Siegessaeule hoger gemaakt en weggezet op de plaats waar ze nu staat.



In de Tiergarten zijn op verschillende plaatsen ook allerlei beelden te zien. Op de bovenstaande foto is een van deze beelden te zien.



Op weg naar Hohenschönhausen ben ik langs de East-Side-Gallery (http://www.eastsidegallery.com/) gekomen. Dit is een stuk van de Berlijnse muur aan de Muehlenstrasse dat bewaard is gebleven. Na de val van de Berlijnse Muur is dit stuk van de muur door allerlei kunstenaars beschilderd. Dit was oorspronkelijk niet het geval omdat dit stuk van de muur aan de Oost-Berlijnse kant stond en graffiti hier niet werd toegestaan. Enkele jaren geleden zijn alle tekenen die toen op de muur zijn aangebracht weer in oorspronkelijke staat hersteld.



Aangekomen in de wijk Hohenschönhausen waar de gelijknamige Stasi gevangenis ligt, viel meteen het verschil met West-Berlijn op. Ondanks dat de muur al meer dan 20 jaar verleden tijd is, doet het hier nog steeds erg aan Oost-Europa denken. Veel hoogbouw die er monotoon uitziet en overal grote betonplaten die als stoep dienst moeten doen. Geen levendige omgeving zoals dat in het westen van Berlijn wel het geval was. De verschillen tussen beide delen zijn dus nog steeds erg groot.



De oude Stasi gevangenis in Hohenschönhausen (http://www.stiftung-hsh.de/) is nog volledig in originele staat. Het gebouw is enkel te bezoeken via een rondleiding waarin uitgebreide uitleg gegeven wordt. Deze rondleidingen worden verzorgd door mensen die vroeger zelf in deze gevangenis gezeten hebben. Doordat deze mensen hun persoonlijke ervaringen vertellen wordt de rondleiding alleen maar indrukwekkender.



Na door de gevangenispoort naar binnen zijn te gaan vertelde de rondleider op de binnenplaats wat meer over het ontstaan van deze gevangenis. Op de binnenplaats waren de wachttorens op de hoeken van het complex en het prikkeldraad goed zichtbaar. Oorspronkelijk is de gevangenis vlak na de tweede wereldoorlog gebruikt door de Sovjets.



Onder zeer slechte omstandigheden werden de gevangenen toen opgesloten in een ondergronds gedeelte (De U-Boot). Het was hier koud, vochtig en vies en vonden er in deze tijd na de oorlog fysieke martelingen plaats. Na verloop van tijd is het gebouw overgedragen aan de DDR en kwam het onder verantwoordelijkheid van het Ministerie voor Staatsveiligheid te vallen. De gevangenis lag in een deel van Berlijn dat niet op de officiële kaarten stond. Ontsnappen was vrijwel onmogelijk mede vanwege het feit dat rondom de gevangenis allerlei andere gebouwen van de Stasi stonden en er een woonwijk gebouwd was waar veel medewerkers van de gevangenis woonden. Mensen, die er vaak nu nog steeds wonen.



In 1961 is er een nieuwe gevangenis gebouwd, die sindsdien in gebruik is genomen. Doordat het gebouw niet op de plattegrond van Oost-Berlijn stond zijn veel mensen, die hier gevangen hebben gezeten er pas na de val van de muur achter gekomen waar ze nu precies gezeten hebben. Personen uit Oost-Berlijn zelf werden vele uren in een geblindeerd busje rondgereden voordat ze bij de gevangenis afgeleverd werden. Puur om ze te desoriënteren.



In het nieuwe gedeelte zaten gevangeniscellen zoals we die ook in de Nederlandse gevangenissen kennen. Op het bovenstaande plaatje is aan het einde van de gang een rode lamp te zien. Deze lamp maakte onderdeel uit van een systeem dat er voor moest zorgen dat gevangenen elkaar tijdens het transport niet tegenkwamen. Stond het licht op rood dan moest de gevangenen met de bewaker wachten, totdat een andere gevangene gepasseerd was. Daarna ging het licht op groen en konden ze doorlopen.



In de cellen, die er netjes maar zeer sober uitzagen was voor de ramen gebruik gemaakt van betonglas. Hierdoor was het wel mogelijk voor de gevangenen om te zien of het dag of nacht was, maar kon er niet naar buiten gekeken worden. Ook weer een manier om te voorkomen dat men er achter kwam waar men nu eigenlijk precies gevangen zat.



De gevangenis in Hohenschönhausen was geen plek waar gevangen hun straf uit moesten zitten. De gevangenis was te vergelijken met een soort Huis van Bewaring in Nederland. Personen die deze gevangenis binnenkwamen werden daar ondervraagd en tot een bekentenis gedwongen. Wanneer iemand binnenkwam wist de Stasi al wat deze persoon gedaan had. Het ging hier dan echter om bewijsmateriaal dat op een manier vergaard was, die ook volgens DDR-revht onrechtmatig was. Door een gevangene te laten bekennen werd het bewijs als het ware "witgewassen" en was het bruikbaar in een rechtszaak. Fysieke mishandeling vond niet meer plaats. Wel was er sprake van een uitgekiend systeem van psychische mishandeling. Medewerkers van de Stasi werden hier in opgeleid aan een geheime afdeling van de universiteit van Potsdam. Medewerkers die hierin ten tijde van de DDR een wetenschappelijke titel hebben behaald, hebben deze titel na de val van de muur mogen behouden!!! Een voorbeeld van de manier waarop de Stasi te werk ging werd gegeven door de gids die de rondleiding verzorgde. Hij vertelde het voorbeeld van een gevangenen die verhoord werd. Tijdens dit verhoor kwam er iemand van de gevangenis binnen en deze zette een taart weg voor de gevangene en vertrok weer. Toen de gevangene de taart nader bekeek, was het exact dezelfde taart, die hij vroeger altijd kreeg als hij op zondag naar zijn oma ging. Op deze manier werd door de Stasi dus het signaal afgegeven, dat ze alles al wisten en dat ontkennen zinloos was. Volgens de gids bekende 99% van de gevangenen in deze gevangenis. De resterende 1% werd gek.



Aan het einde van de rondwandeling werd ook de luchtplaats nog getoond waar de gevangen mochten luchten. Dit was een soort open kooi die volledig overdekt was met gaas. Wanneer een gevangene in deze kooi rondliep (stilstaan was verboden) waren er altijd een of meerdere gewapende bewakers zichtbaar als hij naar boven keek. Op deze manier werd gesuggereerd dat de gevangene elk moment kon worden neergeschoten. Door de gids werd verder nog verteld dat Erich Mielke (de leider van de Stasi) na de val van de muur in zijn eigen gevangenis enige tijd gevangen heeft gezeten. Het bezoek aan deze gevangenis vond ik zelf het indrukwekkendste wat ik in Berlijn heb gezien. Vooral vanwege het feit dat de rondleidingen verzorgd werden door voormalige gevangenen. Hohenschönhausen ligt een flink stuk uit de route van de bezienswaardigheden waar de meeste toeristen naar toe gaan, maar is absoluut de moeite waard.



Dinsdag 9 augustus 2011 (middag)
Op de terugweg naar het Westelijke deel van Berlijn kwam ik bij toeval langs het Station Magdalenenstrasse van de U-Bahn. In dit station zijn nog steeds een aantal socialistische kunstwerken te zien die hier in de DDR-tijd in de vorm van tegels zijn aangebracht.


De rest van de middag heb ik besteed aan een bezoek van de "Topographie des Terrors" (http://www.topograhpie.de). Dit is een tentoonstelling over de manier waarop de nationaal-socialisten tussen 1933 een 1945 de bevolking van Duitsland vervolgt en geterroriseerd hebben. De tentoonstelling vond plaats in een gebouw wat op de plaats stond waar voor 1945 de Gestapo (De geheime politie van Hitler Duitsland) haar hoofdkwartier had. Ook deze tentoonstelling was gratis toegankelijk.



De tentoonstelling bestond uit een aantal thema's. Eerst werd toegelicht op welke manier organisaties zoals de SS en Gestapo tot stand gekomen zijn. In een tweede deel kwam voornamelijk de vervolging en vernietiging van politieke tegenstanders en Joden aan bod in Duitsland. In het derde deel werd ingegaan op de situatie in de door Duitsland bezette gebieden. Tot slot kwam ook de tijd na de oorlog aan bod. Een speciaal gedeelte van de ruimte was ingericht voor het proces van Adolf Eichmann in Israel. Dit gedeelte van de tentoonstelling bestond ook uit allerlei beeld- en geluidsmateriaal. Voor de hele tentoonstelling gold dat er sprake was van indringende beelden. Een voorbeeld hiervan is te zien in de bovenstaande foto. Dit affiche uit de nationaal-socialistische tijd geeft aan hoe er toen gedacht werd over mensen met een handicap.

Dinsdag 9 augustus 2011 (avond)



Na voor rond de 20 euro keurig netjes gegeten te hebben in de buurt van de Alexanderplatz (http://www.brauhaus-mitte.de/) ben ik in het begin van de avond naar een documentaire over de muur geweest in de bioscoop Babylon (http://www.babylonberlin.de/). In deze bioscoop draaien de betere films en documentaires. Babylon ligt in de buurt van de Alexanderplatz vlak naast het hoofdkantoor van de links-socialistische partij "Die Linke". De bioscoop heeft qua interieur een uitstraling van de jaren '70. Dit geeft het geheel een wat alternatief-anarchistisch tintje. Hoewel het er volgens berichten wel eens flink druk kan zijn, was het bij deze documentaire behoorlijk rustig. Het van te voren reserveren van een kaartje, wat ik gedaan had, bleek dus achteraf niet nodig te zijn geweest. Maar beter voor niets gereserveerd dan daar tot de ontdekking komen geen plaats te hebben. Na afloop van deze interessante documentaire was het tijd om terug naar het hotel te gaan en wat te gaan uitrusten voor de volgende dag.

Het volgende deel van dit reisverslag is te vinden op deze pagina

Reactie toevoegen

Filtered HTML

Plain text

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.