Reisverslag Berlijn 2011 Deel 3

Tags: 

Woensdag 10 augustus
Mijn derde vakantiedag in Berlijn stond in het teken van een bezoek aan het voormalige concentratiekamp Sachsenhausen (http://www.stiftung-bg.de/gums/index.htm) in Oranienburg. De plaats Oranienburg ligt op ongeveer 35 kilomter afstand van Berlijn in de deelstaat Brandenburg.

De vijfdagenkaart voor het openbaar vervoer in Berlijn en omstreken is ook geldig in een deel van Brandenburg. Hierdoor kun je deze kaart gewoon gebruiken op treinen van de Deutsche Bahn naar Oranienburg. Vanuit het station Oranienburg rijdt een bus naar Sachsenhausen.



Bij aankomst in Sachsenhausen zie je als eerste het bezoekersinformatiecentrum. Ook de toegang tot dit terrein met bijbehorende musea is gratis. Voor enkele euro's is het mogelijk een audiotour te huren, die meer toelichting geeft bij wat er te zien is. Deze audiotours zijn ook beschikbaar in het Nederlands. In het bezoekerscentrum is uit een uitgebreide boekwinkel met boeken over Sachsenhausen en de Tweede Wereldoorlog. Hier heb ik nog een interessant boek over politiek vluchtelingen gevonden en gekocht.



Vanuit het bezoekerscentrum loopt je over een lange weg naar de ingang van het concentratiekamp. Dit is dezelfde weg, die de gevangenen destijds moesten lopen. Langs deze weg zijn op verschillende plaatsen wachtposten te zien.



Na het aflopen van deze weg kom je door de ingang. Vlak achter deze ingang bevindt zich het huis van de commandant. Ook zijn hier gedenktekens te vinden voor de verschillende soorten slachtoffers van dit kamp. Deze gedenktekens zijn hier pas na de val van de muur weggezet. Het voormalige concentratiekamp Sachsenhausen is in de DDR-tijd als herdenkingsmonument ingerecht. De DDR heeft het toen gebruikt als propaganda instrument om de gruwelen van het fascisme te laten zien en aan te geven dat het anti-fascistische Oost-Duitsland toch echt het betere Duitsland was. Aandacht was er dan in deze tijd vooral voor de communistische slachtoffers van de Hitler-dictatuur.



Vlak bij de ingang was een museumgebouw waarin nadere informatie gegeven werd over het concentratiekamp. Ook werd nadrukkelijk ingegaan op de rol die Sachsenhausen in de DDR-tijd speelde. Na de val van de muur is de hele herdenkingsplaats opnieuw opgezet om ook aandacht te geven aan die zaken, die in de DDR niet besproken worden. Sindsdien is er ook aandacht voor andere slachtoffers van de Nazi's en het feit dat de Sovjets na de Tweede Wereldoorlog Sachsenhausen gebruikt hebben om hier politieke tegenstanders in op te sluiten. Op verschillende plaatsen zijn nog zaken terug te vinden uit de DDR-tijd. Op het bovenstaande glas-in-lood raam zijn bijvoorbeeld duidelijk de rode vaandels te zien die door de strijders tegen het fascisme meegedragen werden.



Een ander restant uit het verleden was dit plakaat wat aan een muur hing met de gezichten van Marx, Engels en Lenin. Op een andere plek was het staatswapen van de DDR nog zichtbaar.



Door een poort met het opschrift "Arbeit Macht Frei" kwam je vervolgens op het echte terrein van het concentratiekamp terecht. Dit terrein was nu voor een belangrijk deel leeg maar heeft vroeger volledig volgestaan met allerlei barakken waarin de gevangenen werden gehuisvest. Van deze barakken waren er nu nog maar enkele over.



Meteen aan het begin van dit terrein was een gedeelte van de oude omrastering nagebouwd. Deze bestond uit een grindbak, prikkeldraad en een muur. Een gevangene die zich in de grindbak bevond, aangeduid als Neutrale Zone, kon onmiddellijk zonder waarschuwing doodgeschoten worden. Geslaagde ontsnappingspogingen uit Sachsenhausen zijn er maar heel weinig geweest. Er werd wel een voorbeeld genoemd van een gevangene die samen met een SS-officier ontsnapt was.



Sachsenhausen was niet ingericht als vernietigingskamp maar als werkkamp. Een overblijfsel hiervan was nog duidelijk zichtbaar. In het kamp ligt een zogenaamde schoenentest-baan. Deze baan is aangelegd met verschillende soorten ondergrond. De gevangenen werden vervolgens opgedragen om in opdracht van bepaalde bedrijven allerlei soorten schoenen op verschillende ondergronden te testen. In verschillende weersomstandigheden, zacht lopend en hard lopend enz. Op deze manier kon nagegaan worden hoelang een paar schoenen meeging. Alles in Sachsenhausen was er dus op gericht om de gevangenen zoveel mogelijk economisch te exploiteren.



Wat verder op het terrein was ook een cellencomplex te vinden dat dienst deed als kampgevangenis en gevangenis voor de Gestapo. In deze gevangenis werden straffen uitgevoerd die gevangenen opgelegd gekregen hadden. Ook werden prominente gevangenen hier gevangen gezet. Dit cellencomplex was voor een deel als tentoonstellingsruimte ingericht. Bij Sachenhausen is er heel nadrukkelijk voor gekozen om niet een groot museum weg te zetten, maar tentoonstellingsruimtes te gebruiken, die verspreidt zijn over het hele terrein. Op het terrein was ook de plaats van de galg aangegeven. Op deze plek plaatste de SS rondom kerstmis steeds een kerstboom.



Het hoogste bouwwerk bevindt zich achter op het terrein. Het betreft een 40 meter hoge obelisk die in 1961 gebouwd is toen Sachsenhausen als herdenkingscentrum geopend werd. Hier in de buurt waren nog restanten te vinden uit de DDR-tijd in de vorm van opschriften zoals: "Saal der Nationen, Ehemalige Lagerwäscherei, Treffpunkt des Illegalen Antifaschistischen Lagerkomitees" en "Lagermuseum, Ehemalige Lagerküche, Ausgangspunkt von Aktionen der Internationalen Solidarität."



Aan de linkerkant van het terrein was de fusilladeplaats te vinden. Hier werden verzetsmensen, dienstweigeraars en personen die door speciale nazi-rechtbanken veroordeeld waren doodgeschoten.



Vlak in de buurt hiervan waren restanten te bezichtigen van het crematorium. Door de nazi's werd dit destijds cynisch "Station-Z" genoemd. Het crematorium is gebouwd rond 1942 toen het kamp steeds meer dienst ging doen als vernietigingskamp. In 1943 is er ook een gaskamer gebouwd waarin gevangenen vergast werden. Ook deed het kamp nog steeds dienst als werkkamer. Vele grote bedrijven uit Duitsland zoals Siemens, Daimler-Benz, IG Farben en AEG hebben op deze manier geprofiteerd van goedkope dwangarbeid en hier grote winsten meegemaakt. Op deze plaats is ook een monument gebouwd ter nagedachtenis aan alle slachtoffers van het concentratiekamp.



Helemaal achter op het terrein stonden een aantal barakken die van 1945 tot 1950 gebruikt zijn toen het concentratiekamp gebruikt werd door geheime dienst van de Sovjet-Unie. In deze periode hebben er in totaal 60.000 mensen gevangen gezeten. Zo'n 12.000 gevangenen zijn in deze tijd aan honger en ziektes overleden. Op dit deel van het terrein was ook weer een tentoonstelling te zien van de gruweldaden die in deze periode hebben plaatsgevonden. Dit onderdeel is pas na de val van de muur toegevoegd en werd in de DDR tijd verzwegen omdat het het beeld van slechte nazi's en goede communisten onduidelijk maakte.



Het laatste onderdeel van de rondwandeling over het terrein van Sachenhausen bestond uit een tweetal medische barakken. Op zeer indringende wijze werd hier weergegeven hoe op gevangenen (niet alleen volwassenen maar ook kinderen) medische experimenten werden toegepast. Al met al was het bezoek aan dit concentratiekamp erg indrukwekkend. Om alles goed te kunnen zien, de verschillende tentoonstellingen uitgebreid te bekijken en de audiotour af te luisteren heb je eigenlijk meer dan een dag nodig. Het bezoek aan Sachenhausen duurde ook veel langer dan oorspronkelijk gepland. Daarnaast heb je wanneer je hier bent geweest door alle indrukken niet echt meer de behoefte om nog allerlei andere "leuke" dingen te gaan bezoeken.

Aan het eind van de middag ben ik dan ook weer met de trein naar Berlijn vertrokken. In de buurt van de Alexanderplatz heb ik nog wat gegeten. In het warenhuis Saturn, een soort Duitse mediamarkt kwam ik nog een interessante DVD-box tegen van de Duitse publieke omroep over de DDR (http://www.mdr.de/damals-in-der-ddr/index.html). Voor 15 euro heb ik deze gekocht. Ook heb ik meteen nog enkele souvenirs uit Berlijn voor mijzelf en mijn ouders gekocht.

Omdat ik deze dag behoorlijk veel gelopen heb. Qua afstand veel meer dan wat ik dagelijks normaal loop en zelf nog meer als ik alle meters die ik op het Oelbert maak als ik door de klas heenloop bij elkaar optel heb ik 's avonds wat naar de Duitse televisie gekeken en geen bijzondere dingen meer gedaan.

Het volgende deel van dit reisverslag is te vinden op deze pagina

Reactie toevoegen

Filtered HTML

Plain text

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.