Op de laatste volledige dag van mijn vakantie in Berlijn stond een bezoek op het programma aan Eisenhüttenstadt. Dit is een stad die op ongeveer 1,5 uur reizen met de trein ligt vanaf Berlijn tegen de Poolse grens aan. Als je vanuit Berlijn reist is een overstap in Frankfurt (Oder) noodzakelijk. Eisenhüttenstadt is in het begin van de jaren 50 gebouwd als voorbeeld hoe een socialistische stad eruit zou moeten zien.
Van 1953 tot 1961 was de naam van de stad Stalinstadt. De stad was oorspronkelijk bedoeld als woonplaats voor de werknemers van het “Eisenhüttenkombinat Ost”. Een groot staalverwerkend bedrijf dat in de DDR tijd is opgebouwd en nu nog steeds bestaat. Tegenwoordig is het bedrijf onderdeel van de multinational ArcelorMittal.
In het centrum van Eisenhüttenstadt bevindt zich een soort VVV-kantoor waar je een plattegrond kunt krijgen met rondleiding door de stad. De stad is een goed bewaard voorbeeld van socialistische architectuur en daarom erg interessant om te bezoeken. Aan het begin van de rondleiding bevindt zicht het Friedrich Wolf Theater.
In de stad zie je uitsluitend hoogbouwflats met daartussen groene parken en ruimtes voor de bewoners om buiten te kunnen zijn. Ondanks de grote hoeveelheid hoogbouw krijgt de stad hierdoor een erg groen karakter.
Een concreet overblijfsel uit de DDR is bijvoorbeeld het putdeksel in de bovenstaande foto. Het opschrift laat zien dat dit gemaakt is door het “VEB Eisenwerk Guben”. Een VEB was een bedrijfsvorm in de voormalige DDR.
Andere overblijfselen uit de tijd van de DDR zijn de kunstwerken die op verschillende gebouwen te zien zijn. Zo is hier een kunstwerk te zien van een hand, die een duif loslaat. In de rechterbovenhoek zijn onder andere de vlaggen van de voormalige DDR en Sovjet-Unie te zien.
De route begint in het gedeelte van de stad dat begin jaren 50 als eerste gebouwd is. Dit deel van de stad bestaat uit woonflats die ruim zijn opgezet, waardoor er veel groene ruimtes zijn waar de bewoners konden verblijven.
In deze wijk bevindt zich een monument in de vorm van een obelisk. Het plein heette vroeger “Platz der deutsch-sowjetischen Freundschaft”. Links en rechts bevinden zich een tweetal grafkamers met daarin de overblijfselen van slachtoffers uit de tweede wereldoorlog. Het gaat hier om krijgsgevangenen uit het kamp Stalag III en overleden soldaten van de Sovjet-Unie.
Het monument bevindt zich aan de noordkant van een plein. Aan dit plein is tevens de eerste school van de stad (Tegenwoordig Astrid-Lindgren school geheten) gebouwd. In de buurt van deze school bevindt zich weer de eerste kleuterschool.
Het vele groen in dit gebied creëert een parkachtige omgeving ondanks de vele hoogbouw.
Al wandelend kom je uit in het tweede deel van de stad. Ook hier domineert de hoogbouw, maar zijn de groene ruimtes in vergelijking met het eerste deel van de stad al een stuk kleiner. De hoge gebouwen langs de straten geven deze kleine stad (rond de 30.000) inwoners een grootstedelijke sfeer.
De straten in Eisenhüttenstadt hebben veelal nog de oorspronkelijke namen uit de DDR tijd zoals “Karl-Marx-Strasse”, “Rosa-Luxemburg-Strasse” en “Karl-Liebknecht-Strasse”.
De gebouwen in dit deel van de stad zien er vrij redelijk onderhouden uit, hoewel op bepaalde plekken wel graffiti te zien is. Door het eentonige karakter van de bebouwing is het lastig om het verschil te zien tussen de verschillende delen. Er is weinig variatie.
De groene ruimtes tussen de bebouwing worden door de bewoners gebruikt om bijvoorbeeld de was op te hangen. Hiervoor zijn speciale stalen wasrekken gemaakt. Deze zijn ook te zien op verschillende plaatsen in Oost-Berlijn.
Een markant gebouw is het voormalige restaurant “Aktivist”. Dit is een groot gebouw wat vroeger volledig als restaurant in gebruik was. Tegenwoordig wordt het voor een deel nog steeds als restaurant gebruikt en is het restant van het gebouw in gebruik bij de woningbouwvereniging.
In Eisenhüttenstadt bevindt zich een museum over het dagelijks leven in de DDR. Dit museum is gevestigd in een voormalig kinderdagverblijf. Er is een vaste tentoonstelling te zien inclusief een wisseltentoonstelling.
De vaste tentoonstelling gaat natuurlijk in op de allesoverheersende rol die de SED (De communistische regeringspartij) had. Zij ging ervanuit dat het socialisme een beter systeem was dat het kapitalisme. In de praktijk werkte het systeem echter niet goed wat leiden tot een permanente controle van de bevolking om zo de macht van de SED in stand te houden.
Het gevolg was dan ook een grote hoeveelheid propaganda waarmee de staat doordrong tot diep in het persoonlijke leven van de mensen. Dit begon al op de kleuterschool en werd nog versterkt door een jeugdbeweging (Freie Deutsche Jugend) waarvan verwacht werd dat alle kinderen er lid van waren.
De verschillende voorwerpen waren per decennia onderverdeeld en in aparte ruimtes werd ingegaan op een bepaald deel van de DDR geschiedenis.
Arbeid werd in de DDR erg belangrijk gevonden en de staat zorgde ervoor dat iedereen een baan had. Een deel van de productie van de DDR ging naar het buitenland om zo te voorzien in de benodigde buitenlandse valuta. In de DDR zelf was er vaak sprake van tekorten omdat centraal werd vastgelegd wat er geproduceerd moest worden van een bepaald goed. Dit kwam meestal niet overeen met de daadwerkelijke vraag van de inwoners.
Het aantal telefoons in de DDR was zeer beperkt waardoor mensen vaak gedwongen waren om gebruik te maken van telefooncellen. Het kwam soms voor dat mensen hun telefoonnummer moesten delen met een bedrijf. Overdag kon je met het nummer het bedrijf bellen en was het betreffende huishouden niet bereikbaar. ’s Avonds was het precies omgekeerd.
Na de val van de muur werden in de DDR in maart 1990 voor de eerste en laatste keer vrije verkiezingen gehouden. Hier zijn de affiches te zien van de partijen die toen aan de verkiezingen deelnamen.
Vanuit dit museum gaat de wandeling verder over de Erich-Weinert-Allee in de richting van de Friedrich-Engels-Strasse. De schilderingen en kunstwerken die op veel plaatsen in de stad terug te vinden zijn, bevinden zich ook boven de ingangen van de woonflats.
Langs de Friedrich-Engels-Strasse bevindt zich bijvoorbeeld het stedelijke ziekenhuis. Naarmate je langer door de stad loopt, valt het eenzijdige karakter van de bebouwing steeds meer op.
In het derde deel van de stad bevindt zich onder andere het gebouw waarin begin jaren 60 de eerste zelfbedienings supermarkt van de stad gevestigd was.
Een van de straten in Eisenhüttenstadt heet de Saarlouiser Strasse. Deze straat is vernoemd naar de stad Saarlouis in het Saarland waarmee Eisenhüttenstadt een stedenband heeft.
Naast alle moderne auto’s kwam ik in Eisenhüttenstadt nog een oude Trabant tegen. Hij stond gewoon op de weg met een Duits nummers bord, dus er kan nog steeds in gereden worden.
In het midden van de stad bevindt zich het gemeentehuis. Dit staat in de buurt van het voormalige hotel Lunik en een voormalig warenhuis. In de buurt van het gemeentehuis bevindt zich een grote groene ruimte met de nodige parkeerplaatsen.
Het voormalige hotel Lunik staat op dit moment leeg en ziet er behoorlijk vervallen uit.
In het gemeentehuis bevindt zich een uitgebreide maquette van de stad. De glas-in-lood ramen verbeelden de wapens van de steden waarmee Eisenhüttenstadt een stedenband heeft.
In de grote hal van het gemeentehuis zijn de originele beschilderingen uit de socialistische tijd bewaard gebleven.
Sinds de val van de muur is het inwoneraantal van Eisenhüttenstadt teruggelopen van meer dan 50.000 naar ongeveer 27.000 inwoners. Feitelijk is het aantal inwoners van de stad in 25 jaar gehalveerd.
Het gevolg hiervan is dat de stad te kampen heeft met leegstand van en verval van gebouwen. In verschillende delen van de stad worden dan ook gebouwen en flats gesloopt om de stad leefbaar te houden en het verval tegen te gaan.
Nadat ik de volledige route heb gelopen ben ik te voet teruggegaan in de richting van het station van Eisenhüttenstadt.
Vanuit de stad moet je dan over het Oder-Spree-Kanaal heen om bij het station uit te komen. Langs het kanaal staat nog de nodige industriële bebouwing.
Ook in dit gedeelte is duidelijk zichtbaar dat de stad inwoners verloren heeft. Langs de route naar het station zijn verschillende gebouwen te zien, die duidelijk in verval zijn.
Uiteindelijk was ik keurig netjes op tijd op het station om daar met de trein naar Frankfurt-Oder te gaan. Daar kwam ik via een overstap aan het eind van de middag weer terug in Berlijn.
Woensdag 5 oktober 2016
De ochtend van 5 oktober heb ik gebruik voor een wandeling langs de Spree. Dit is de rivier die door Berlijn heenloopt. Ik wilde aanvankelijk het Holocaust-Monument in Berlijn bezoeken en dan in het bijzonder de tentoonstellingsruimte. Het kost altijd behoorlijk wat tijd om deze tentoonstellingsruimte in te komen omdat er maar een bepaald aantal mensen in kunnen. Ook deze ochtend was het helaas te druk en ben ik maar doorgelopen.
Na nog wat gegeten te hebben was ik rond half twee weer terug op het Centraal Station in Berlijn. Ruim op tijd om rond half 3 met de trein weer terug te gaan naar Nederland.
Van 1953 tot 1961 was de naam van de stad Stalinstadt. De stad was oorspronkelijk bedoeld als woonplaats voor de werknemers van het “Eisenhüttenkombinat Ost”. Een groot staalverwerkend bedrijf dat in de DDR tijd is opgebouwd en nu nog steeds bestaat. Tegenwoordig is het bedrijf onderdeel van de multinational ArcelorMittal.
In het centrum van Eisenhüttenstadt bevindt zich een soort VVV-kantoor waar je een plattegrond kunt krijgen met rondleiding door de stad. De stad is een goed bewaard voorbeeld van socialistische architectuur en daarom erg interessant om te bezoeken. Aan het begin van de rondleiding bevindt zicht het Friedrich Wolf Theater.
In de stad zie je uitsluitend hoogbouwflats met daartussen groene parken en ruimtes voor de bewoners om buiten te kunnen zijn. Ondanks de grote hoeveelheid hoogbouw krijgt de stad hierdoor een erg groen karakter.
Een concreet overblijfsel uit de DDR is bijvoorbeeld het putdeksel in de bovenstaande foto. Het opschrift laat zien dat dit gemaakt is door het “VEB Eisenwerk Guben”. Een VEB was een bedrijfsvorm in de voormalige DDR.
Andere overblijfselen uit de tijd van de DDR zijn de kunstwerken die op verschillende gebouwen te zien zijn. Zo is hier een kunstwerk te zien van een hand, die een duif loslaat. In de rechterbovenhoek zijn onder andere de vlaggen van de voormalige DDR en Sovjet-Unie te zien.
De route begint in het gedeelte van de stad dat begin jaren 50 als eerste gebouwd is. Dit deel van de stad bestaat uit woonflats die ruim zijn opgezet, waardoor er veel groene ruimtes zijn waar de bewoners konden verblijven.
In deze wijk bevindt zich een monument in de vorm van een obelisk. Het plein heette vroeger “Platz der deutsch-sowjetischen Freundschaft”. Links en rechts bevinden zich een tweetal grafkamers met daarin de overblijfselen van slachtoffers uit de tweede wereldoorlog. Het gaat hier om krijgsgevangenen uit het kamp Stalag III en overleden soldaten van de Sovjet-Unie.
Het monument bevindt zich aan de noordkant van een plein. Aan dit plein is tevens de eerste school van de stad (Tegenwoordig Astrid-Lindgren school geheten) gebouwd. In de buurt van deze school bevindt zich weer de eerste kleuterschool.
Het vele groen in dit gebied creëert een parkachtige omgeving ondanks de vele hoogbouw.
Al wandelend kom je uit in het tweede deel van de stad. Ook hier domineert de hoogbouw, maar zijn de groene ruimtes in vergelijking met het eerste deel van de stad al een stuk kleiner. De hoge gebouwen langs de straten geven deze kleine stad (rond de 30.000) inwoners een grootstedelijke sfeer.
De straten in Eisenhüttenstadt hebben veelal nog de oorspronkelijke namen uit de DDR tijd zoals “Karl-Marx-Strasse”, “Rosa-Luxemburg-Strasse” en “Karl-Liebknecht-Strasse”.
De gebouwen in dit deel van de stad zien er vrij redelijk onderhouden uit, hoewel op bepaalde plekken wel graffiti te zien is. Door het eentonige karakter van de bebouwing is het lastig om het verschil te zien tussen de verschillende delen. Er is weinig variatie.
De groene ruimtes tussen de bebouwing worden door de bewoners gebruikt om bijvoorbeeld de was op te hangen. Hiervoor zijn speciale stalen wasrekken gemaakt. Deze zijn ook te zien op verschillende plaatsen in Oost-Berlijn.
Een markant gebouw is het voormalige restaurant “Aktivist”. Dit is een groot gebouw wat vroeger volledig als restaurant in gebruik was. Tegenwoordig wordt het voor een deel nog steeds als restaurant gebruikt en is het restant van het gebouw in gebruik bij de woningbouwvereniging.
In Eisenhüttenstadt bevindt zich een museum over het dagelijks leven in de DDR. Dit museum is gevestigd in een voormalig kinderdagverblijf. Er is een vaste tentoonstelling te zien inclusief een wisseltentoonstelling.
De vaste tentoonstelling gaat natuurlijk in op de allesoverheersende rol die de SED (De communistische regeringspartij) had. Zij ging ervanuit dat het socialisme een beter systeem was dat het kapitalisme. In de praktijk werkte het systeem echter niet goed wat leiden tot een permanente controle van de bevolking om zo de macht van de SED in stand te houden.
Het gevolg was dan ook een grote hoeveelheid propaganda waarmee de staat doordrong tot diep in het persoonlijke leven van de mensen. Dit begon al op de kleuterschool en werd nog versterkt door een jeugdbeweging (Freie Deutsche Jugend) waarvan verwacht werd dat alle kinderen er lid van waren.
De verschillende voorwerpen waren per decennia onderverdeeld en in aparte ruimtes werd ingegaan op een bepaald deel van de DDR geschiedenis.
Arbeid werd in de DDR erg belangrijk gevonden en de staat zorgde ervoor dat iedereen een baan had. Een deel van de productie van de DDR ging naar het buitenland om zo te voorzien in de benodigde buitenlandse valuta. In de DDR zelf was er vaak sprake van tekorten omdat centraal werd vastgelegd wat er geproduceerd moest worden van een bepaald goed. Dit kwam meestal niet overeen met de daadwerkelijke vraag van de inwoners.
Het aantal telefoons in de DDR was zeer beperkt waardoor mensen vaak gedwongen waren om gebruik te maken van telefooncellen. Het kwam soms voor dat mensen hun telefoonnummer moesten delen met een bedrijf. Overdag kon je met het nummer het bedrijf bellen en was het betreffende huishouden niet bereikbaar. ’s Avonds was het precies omgekeerd.
Na de val van de muur werden in de DDR in maart 1990 voor de eerste en laatste keer vrije verkiezingen gehouden. Hier zijn de affiches te zien van de partijen die toen aan de verkiezingen deelnamen.
Vanuit dit museum gaat de wandeling verder over de Erich-Weinert-Allee in de richting van de Friedrich-Engels-Strasse. De schilderingen en kunstwerken die op veel plaatsen in de stad terug te vinden zijn, bevinden zich ook boven de ingangen van de woonflats.
Langs de Friedrich-Engels-Strasse bevindt zich bijvoorbeeld het stedelijke ziekenhuis. Naarmate je langer door de stad loopt, valt het eenzijdige karakter van de bebouwing steeds meer op.
In het derde deel van de stad bevindt zich onder andere het gebouw waarin begin jaren 60 de eerste zelfbedienings supermarkt van de stad gevestigd was.
Een van de straten in Eisenhüttenstadt heet de Saarlouiser Strasse. Deze straat is vernoemd naar de stad Saarlouis in het Saarland waarmee Eisenhüttenstadt een stedenband heeft.
Naast alle moderne auto’s kwam ik in Eisenhüttenstadt nog een oude Trabant tegen. Hij stond gewoon op de weg met een Duits nummers bord, dus er kan nog steeds in gereden worden.
In het midden van de stad bevindt zich het gemeentehuis. Dit staat in de buurt van het voormalige hotel Lunik en een voormalig warenhuis. In de buurt van het gemeentehuis bevindt zich een grote groene ruimte met de nodige parkeerplaatsen.
Het voormalige hotel Lunik staat op dit moment leeg en ziet er behoorlijk vervallen uit.
In het gemeentehuis bevindt zich een uitgebreide maquette van de stad. De glas-in-lood ramen verbeelden de wapens van de steden waarmee Eisenhüttenstadt een stedenband heeft.
In de grote hal van het gemeentehuis zijn de originele beschilderingen uit de socialistische tijd bewaard gebleven.
Sinds de val van de muur is het inwoneraantal van Eisenhüttenstadt teruggelopen van meer dan 50.000 naar ongeveer 27.000 inwoners. Feitelijk is het aantal inwoners van de stad in 25 jaar gehalveerd.
Het gevolg hiervan is dat de stad te kampen heeft met leegstand van en verval van gebouwen. In verschillende delen van de stad worden dan ook gebouwen en flats gesloopt om de stad leefbaar te houden en het verval tegen te gaan.
Nadat ik de volledige route heb gelopen ben ik te voet teruggegaan in de richting van het station van Eisenhüttenstadt.
Vanuit de stad moet je dan over het Oder-Spree-Kanaal heen om bij het station uit te komen. Langs het kanaal staat nog de nodige industriële bebouwing.
Ook in dit gedeelte is duidelijk zichtbaar dat de stad inwoners verloren heeft. Langs de route naar het station zijn verschillende gebouwen te zien, die duidelijk in verval zijn.
Uiteindelijk was ik keurig netjes op tijd op het station om daar met de trein naar Frankfurt-Oder te gaan. Daar kwam ik via een overstap aan het eind van de middag weer terug in Berlijn.
Woensdag 5 oktober 2016
De ochtend van 5 oktober heb ik gebruik voor een wandeling langs de Spree. Dit is de rivier die door Berlijn heenloopt. Ik wilde aanvankelijk het Holocaust-Monument in Berlijn bezoeken en dan in het bijzonder de tentoonstellingsruimte. Het kost altijd behoorlijk wat tijd om deze tentoonstellingsruimte in te komen omdat er maar een bepaald aantal mensen in kunnen. Ook deze ochtend was het helaas te druk en ben ik maar doorgelopen.
Na nog wat gegeten te hebben was ik rond half twee weer terug op het Centraal Station in Berlijn. Ruim op tijd om rond half 3 met de trein weer terug te gaan naar Nederland.
Reactie toevoegen