Reisverslag Berlijn 2021 deel 28

Tags: 

Vrijdag 22 oktober 2021
Een aantal belangrijke musea van Berlijn bevinden zich in het midden van de stad op het zogenaamde Museumsinsel. Vlak hier in de buurt staat het nieuwe Humboldt Forum. Dit is gebouwd op de plaats van het oude Palast der Republik. Een gebouw dat onder andere diende als plaats voor het parlement van de DDR. Nadat de afbraak hiervan heeft het terrein lang braak gelegen totdat hier het Humboldt Forum op gebouwd is.

Dit is een gedeeltelijke replica van het oude stadslot dat tot 1950 op deze plaats stond. In de Tweede Wereld Oorlog was dit zwaar beschadigd om vijf jaar later door de regering van de DDR opgeblazen te worden. Vanwege de coronasituatie was het Humboldt Forum alleen te bezoeken door vooraf te reserveren. Dit had ik helaas te laat in de gaten waardoor alle tickets al weg waren. Een bezoek hieraan heb ik dan ook uitgesteld tot een volgend bezoek aan Berlijn.



Een goed alternatief was daarom een bezoek aan het Duitse Historische Museum. Dit museum bestaat uit een oud gedeelte waar zich de permanente tentoonstelling bevindt (nu gesloten) en een nieuw deel met steeds een andere wisseltentoonstelling. In oktober 2021 ging deze tentoonstelling over de Documenta. Een van de bekendste kunsttentoonstellingen ter wereld. De eerste tentoonstelling was in 1955 in Kassel. De tentoonstelling gaat vooral in op de manier waarop met de Documenta politiek bedreven werd. Hiervoor zijn alle Documenta tentoonstellingen van 1955 tot en met 1997 onderzocht.



De eerste bondspresident van Duitsland (Theodor Heuss) heeft zich ingezet voor de Documenta. In augustus 1954 werd hij dan ook de beschermheer van deze tentoonstelling. Daarna duurde het nog enkele maanden voordat het ministerie van binnenlandse zaken met geld over de brug kwam.



De Duitse kunsthistoricus Werner Haftmann was verantwoordelijk voor de eerste drie Dcoumenta’s. Hij liet werken van kunstenaars die ook in de nazitijd actief waren zien terwijl hij tegelijkertijd werken van Joodse kunstenaars zoals Rudolf Levy (vervolgd door de nazi’s en in 1944 gestorven in Auschwitz) niet liet zien. Een werk van Levy is het onderstaande stilleven met bloemen en een boek.



Door de nazi’s werden zowel in Duitsland maar ook in de later bezette landen kunstverzamelingen van Joden geroofd. Ook dit soort geroofde kunst was te zien bij een aantal edities van de Documenta zonder dat dit werd vermeld.



De volgende foto laat een beeld zien van Fritz Cremer uit 1966/1967. Het is gemaakt voor de mensen die vechten voor de vrijheid van hun volk. Cremer was een bekende kunstenaar uit de DDR.



In 1959 en 1968 heeft het Deense Louisiana museum een selectie van kunstwerken laten zien van Dcoumenta 2 en 4. De onderstaande foto laat een promotieposter zien van de tentoonstelling uit 1968.



Twee andere leuke objecten zijn deze twee kleine tuinkabouters. De linkse beeld de Amerikaanse president Kennedy uit, de premier van de Sovjet-Unië van 1953 tot en met 1964 (Nikita Chroesjtsjov).



De Documenta was tijdens de koude oorlog een West-Duitse tentoonstelling. In de DDR zijn er wel plannen geweest om een tegenhanger op te gaan zetten, mar die plannen zijn nooit van de grond gekomen. In de DDR werd de Dcoumenta feitelijk doodgezwegen. Als er al over bericht werd dan was het in negatieve zin. De bekende kunstenaar en communist Pablo Picasso was op de eerste Documenta met 30 kunstwerken te zien. Tot en met 1987 (14 jaar na zijn dood) waren er werken van hem op deze tentoonstelling te zien.



Een hele verzameling van kleine tuinkabouters die politici zoals Chroesjtsjov, Kennedy, Adenauer, Brandt, de Gaulle en Erhard moesten uitbeelden was te zien op Documenta 5.



De reden dat de Documenta steeds plaats heeft gevonden in Kassel heeft te maken met de koude oorlog. Kassel lag vlak in de buurt van de Duits-Duitse grens. Daardoor had deze plek ook een symbolische betekenis omdat hier de vrijheid die kunstenaars in het westen hadden te zien was. In het oosten stond de kunst volledig onder controle van de regering. Alleen kunstenaars die vanuit de DDR of andere Oost-Europese landen naar het Westen vertrokken waren, kregen ook een plek op de Documenta. Eenmalig tijdens de Documenta 6 in 1977 zijn er werken van zes kunstenaars te zien geweest uit de DDR. Het ging dan hier specifiek om kunstenaars die socialistische kunst maakten.



De aanwezigheid van deze kunstenaars uit de DDR riep de nodige protesten op. Een aantal kunstenaars trok uit protest hun kunstwerken terug. De kritiek was er vooral op gericht omdat hier ging om kunstenaars de kunst maakten volgens de officiële richtlijnen van de DDR. Kunstwerken van kunstenaars die in de DDR werkten maar dat niet volgens de officiële richtlijnen deden, kregen juist geen plek op deze Documenta. Hierover is een brief te zien van de Oost-Duitse kunstenaar A.R. Penck. Sinds 1969 werd hij in de gaten gehouden door de geheime dienst van de DDR om uiteindelijk in 1980 de DDR te moeten verlaten.



Het verschil tussen oost en west wordt vooral duidelijk op het onderstaande schilderij van de Russische kunstenaars Komar en Melamid uit 1987. Roosevelt en Churchill staan links op het schilderij en zij op een kubistisch-abstracte manier geschilderd. Stalin, rechts op het schilderij, is geschilderd op de manier zoals dat bij socialistische kunst gebruikelijk is.



Een ander kunstwerk uit deze tijd is het werk “Hommage a Marcel Broodthaers” van Hans Haacke. Op een muur hangt een schilderij van Ronald Reagan en op de andere muur een foto van een demonstratie tegen de plannen om in Duitsland atoomwapens te plaatsen. Tussen beide objecten ligt op de vloer een rode loper.



De laatste foto uit dit deel van het reisverslag laat een drietal reproducties van verkiezingsposters zien. Links een poster van de sociaal democratische SPD uit 1947. Rechts een poster van de christen democratische CDU uit 1953 en de neo-nazistische NPD uit 1972. Wat vooral opvalt is de manier waarop de NPD haar poster heeft laten lijken op die van de CDU.



Het volgende deel van dit reisverslag is te vinden op deze pagina

Reactie toevoegen

Filtered HTML

Plain text

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.