Woensdag 1 mei 2024
Na vijf dagen te hebben doorgebracht in Erfurt en Weimar ben ik de laatste twee dagen van mijn vakantie in (de buurt van) Berlijn gebleven. Vandaag de hele dag in Berlijn zelf en morgen tijdens de ochtend in Kostrzyn (net over de grens in Polen) en in de middag in Seelow waar zijn een Russisch oorlogsmonument inclusief bijbehorend museum bevindt. De dag van de arbeid is in Duitsland net als in de meeste andere Europese landen een vrije dag. Dat betekent dat er in Berlijn allerlei activiteiten zijn en dat ook de kunstmarkt in het centrum van de stad bij het Museuminsel op deze dag te bezoeken is. Normaal is dat alleen tijdens het weekend.
Vlak in de buurt van de kunstmarkt ligt het Duitse historische museum. Hier zijn altijd interessante wisseltentoonstellingen te zien. Het oudste en grootste deel van het museum is al jaren gesloten vanwege een grootschalige renovatie. Wanneer dit deel weer opengaat is niet duidelijk omdat er inmiddels sprake is van een flinke vertraging. Een latere aanbouw van het museum is wel gewoon open. De eerste tijdelijke tentoonstelling gaat over 14 belangrijke momenten in de Duitse geschiedenis van 1848 tot en met 1989. Hierbij wordt ook ingegaan hoe de geschiedenis anders had kunnen lopen.
Een belangrijk moment uit de naoorlogse geschiedenis is de constructieve motie van wantrouwen die op 27 april 1972 werd ingediend tegen de regering van Willy Brandt. De motie kwam vanuit de christen-democratische CDU. De inzet van de motie was om een einde te maken aan de Ostpolitik van de regering. Deze bestond er onder andere uit om de spanningen tussen West- en Oost-Duitsland te verminderen. De motie haalde het uiteindelijk op twee stemmen na niet. Later bleek dat twee afgevaardigden van de CDU door de Oost-Duitse geheime dienst waren omgekocht om tegen de motie te stemmen.
In maart 1945 heeft het Duitse leger een mislukte poging gedaan om de brug over de Rijn bij Remagen op te blazen. Het gevolg hiervan was dat de geallieerde troepen snel konden oprukken in het Roergebied. De geallieerden hadden er rekening mee gehouden dat de oorlog in Europa nog tot in de herfst zou duren. Hierdoor was de oorlog in Europa uiteindelijk al afgelopen voordat de atoombom gereed was. Deze bom is daardoor niet in Duitsland maar in Japan gebruikt.
Ook het ontstaan van de republiek van Weimar komt aan bod. Na de nederlaag van Duitsland in de Eerste Wereldoorlog werd het land een parlementaire republiek en verdween de keizer. Het leger onttrok zich aan de verantwoordelijkheid voor de gevoerde oorlog. Door een verandering van de grondwet was vanaf 28 oktober 1918 de regering voortaan verantwoording schuldig aan het parlement en niet meer aan de keizer.
Hierboven heb ik slechts foto’s laten zien over drie van de veertien gebeurtenissen die hier in het Duitse Historische Museum belicht worden. De tentoonstelling wordt afgesloten in een aparte ruimte waarin een aantal tablets liggen. Hier heeft de bezoeker de mogelijkheid om door middel van een interactief spel zelf de keuzes te maken ronden de val van de muur in 1989.
De tweede tijdelijke tentoonstelling gaat over de Duitse zanger Wolf Biermann. Toen hij zeven jaar oud was, werd zijn vader in Auschwitz vermoord omdat hij Jood en communist was. Dit motiveerde Biermann om later naar de DDR te verhuizen en daar te helpen aan de opbouw van het socialisme. Hij was echter ook kritisch ten opzichte van de regering van de DDR. Toen hij in november 1976 in Keulen was voor een concert werd het staatsburgerschap van de DDR van hem ingetrokken waardoor hij niet meer naar dit land kon terugkeren.
Een van de eerste voorwerpen die je bij deze tijdelijke tentoonstelling ziet is het harmonium dat in 1976 gebruikt is op het concert van Wolf Biermann in Keulen.
In 1960 verzocht hij in een brief, die hier te zien is, om lid te worden van de SED. Hij werd twee jaar lang kandidaat-lid maar uiteindelijk niet als volwaardig lid van de partij geaccepteerd.
In 1961 richtte Biermann het Berliner Arbeiter-Theater op samen met een aantal andere jonge kunstenaars. Vanaf 1962 trad Biermann zelf op met zijn liedjes bij kleine bijeenkomsten en verscheen ook zijn eerste gedicht. Zijn stuk “Berliner Brautgang” over de bouw van de Berlijnse muur werd voor de opvoering verboden en het in 1961 opgerichte theater werd gesloten. Biermann kreeg vervolgens een verbod om op te treden voor een half jaar.
De brief waarin gemotiveerd wordt waarom het toneelstuk verboden is, is op de volgende foto te zien. Hier staat ook de aktetas op die Biermann heeft meegenomen uit het theater nadat hij hier ontslagen was.
In 1971 werd Erich Honecker de opvolger van Walter Ulbricht als secretaris van de SED. Dit leidde tot een korte periode van liberalisering op het gebied van cultuur. Het optreed- en publicatieverbod voor Biermann bleef echter bestaan. In 1976 kreeg hij verrassend toestemming voor een reis naar West-Duitsland. Op 13 november 1976 vond in een sporthal in Keulen een concert voor 8000 toeschouwers plaats. Drie dagen hierna maakte de DDR bekend dat Biermann het staatsburgerschap van de DDR ontnomen werd, waardoor hij niet meer naar dit land kon terugkeren.
De teksten en liedjes die Biermann schreef werden in het westen uitgebracht. Dit leverde Biermann geld op wat hem in de DDR in Oost-Duitse marken en valuta cheques werd uitbetaald. Deze hadden een waarde in West-Duitse marken en konden zo gebruikt worden om in de DDR producten te kopen die niet te verkrijgen waren via betaling met Oost-Duitse marken.
Door het optreedverbod wat Biermann vanaf 1965 definitief kreeg, werd zijn woning in de Chauseestrasse 131 in Berlijn de plek waar hij vrienden en collega’s uit Oost- en West-Duitsland ontmoette. Er was een opnamestudio en een ruimte om concerten te maken. Hier ontstonden ook de opnames van liederen die naar het westen gesmokkeld werden om daar op langspeelplaten uitgebracht te worden.
In de bondsrepubliek werd Biermann actief bij protestbewegingen tegen de bewapeningswedloop, voor de gelijke behandeling van mannen en vrouwen en voor milieubescherming. In 1980 ondersteunde hij de groene partij met een tournee toen deze in Duitsland voor het eerst aan de parlementsverkiezingen meedeed. Biermann was echter geen principiële pacifist.
Wolf Biermann had een Joodse achtergrond, dit was ook mede de reden waarom zijn vader in een concentratiekamp om het leven gebracht is. In zijn tuin had Biermann een eigen monument staan ter nagedachtenis aan de familieleden die tijdens de oorlog waren omgekomen. Het resterende deel van de tentoonstelling laat allerlei voorwerpen zien uit de periode dat Biermann in de Bondsrepubliek en het verenigde Duitsland leefde.
Als laatste foto in dit deel van het reisverslag is nog de fotoreeks te zien die in juli 2021 is gemaakt in het huis van Wolf Biermann waar hij samen met zijn vrouw Pamela woont.
Het volgende deel van dit reisverslag is te vinden op deze pagina
Na vijf dagen te hebben doorgebracht in Erfurt en Weimar ben ik de laatste twee dagen van mijn vakantie in (de buurt van) Berlijn gebleven. Vandaag de hele dag in Berlijn zelf en morgen tijdens de ochtend in Kostrzyn (net over de grens in Polen) en in de middag in Seelow waar zijn een Russisch oorlogsmonument inclusief bijbehorend museum bevindt. De dag van de arbeid is in Duitsland net als in de meeste andere Europese landen een vrije dag. Dat betekent dat er in Berlijn allerlei activiteiten zijn en dat ook de kunstmarkt in het centrum van de stad bij het Museuminsel op deze dag te bezoeken is. Normaal is dat alleen tijdens het weekend.
Vlak in de buurt van de kunstmarkt ligt het Duitse historische museum. Hier zijn altijd interessante wisseltentoonstellingen te zien. Het oudste en grootste deel van het museum is al jaren gesloten vanwege een grootschalige renovatie. Wanneer dit deel weer opengaat is niet duidelijk omdat er inmiddels sprake is van een flinke vertraging. Een latere aanbouw van het museum is wel gewoon open. De eerste tijdelijke tentoonstelling gaat over 14 belangrijke momenten in de Duitse geschiedenis van 1848 tot en met 1989. Hierbij wordt ook ingegaan hoe de geschiedenis anders had kunnen lopen.
Een belangrijk moment uit de naoorlogse geschiedenis is de constructieve motie van wantrouwen die op 27 april 1972 werd ingediend tegen de regering van Willy Brandt. De motie kwam vanuit de christen-democratische CDU. De inzet van de motie was om een einde te maken aan de Ostpolitik van de regering. Deze bestond er onder andere uit om de spanningen tussen West- en Oost-Duitsland te verminderen. De motie haalde het uiteindelijk op twee stemmen na niet. Later bleek dat twee afgevaardigden van de CDU door de Oost-Duitse geheime dienst waren omgekocht om tegen de motie te stemmen.
In maart 1945 heeft het Duitse leger een mislukte poging gedaan om de brug over de Rijn bij Remagen op te blazen. Het gevolg hiervan was dat de geallieerde troepen snel konden oprukken in het Roergebied. De geallieerden hadden er rekening mee gehouden dat de oorlog in Europa nog tot in de herfst zou duren. Hierdoor was de oorlog in Europa uiteindelijk al afgelopen voordat de atoombom gereed was. Deze bom is daardoor niet in Duitsland maar in Japan gebruikt.
Ook het ontstaan van de republiek van Weimar komt aan bod. Na de nederlaag van Duitsland in de Eerste Wereldoorlog werd het land een parlementaire republiek en verdween de keizer. Het leger onttrok zich aan de verantwoordelijkheid voor de gevoerde oorlog. Door een verandering van de grondwet was vanaf 28 oktober 1918 de regering voortaan verantwoording schuldig aan het parlement en niet meer aan de keizer.
Hierboven heb ik slechts foto’s laten zien over drie van de veertien gebeurtenissen die hier in het Duitse Historische Museum belicht worden. De tentoonstelling wordt afgesloten in een aparte ruimte waarin een aantal tablets liggen. Hier heeft de bezoeker de mogelijkheid om door middel van een interactief spel zelf de keuzes te maken ronden de val van de muur in 1989.
De tweede tijdelijke tentoonstelling gaat over de Duitse zanger Wolf Biermann. Toen hij zeven jaar oud was, werd zijn vader in Auschwitz vermoord omdat hij Jood en communist was. Dit motiveerde Biermann om later naar de DDR te verhuizen en daar te helpen aan de opbouw van het socialisme. Hij was echter ook kritisch ten opzichte van de regering van de DDR. Toen hij in november 1976 in Keulen was voor een concert werd het staatsburgerschap van de DDR van hem ingetrokken waardoor hij niet meer naar dit land kon terugkeren.
Een van de eerste voorwerpen die je bij deze tijdelijke tentoonstelling ziet is het harmonium dat in 1976 gebruikt is op het concert van Wolf Biermann in Keulen.
In 1960 verzocht hij in een brief, die hier te zien is, om lid te worden van de SED. Hij werd twee jaar lang kandidaat-lid maar uiteindelijk niet als volwaardig lid van de partij geaccepteerd.
In 1961 richtte Biermann het Berliner Arbeiter-Theater op samen met een aantal andere jonge kunstenaars. Vanaf 1962 trad Biermann zelf op met zijn liedjes bij kleine bijeenkomsten en verscheen ook zijn eerste gedicht. Zijn stuk “Berliner Brautgang” over de bouw van de Berlijnse muur werd voor de opvoering verboden en het in 1961 opgerichte theater werd gesloten. Biermann kreeg vervolgens een verbod om op te treden voor een half jaar.
De brief waarin gemotiveerd wordt waarom het toneelstuk verboden is, is op de volgende foto te zien. Hier staat ook de aktetas op die Biermann heeft meegenomen uit het theater nadat hij hier ontslagen was.
In 1971 werd Erich Honecker de opvolger van Walter Ulbricht als secretaris van de SED. Dit leidde tot een korte periode van liberalisering op het gebied van cultuur. Het optreed- en publicatieverbod voor Biermann bleef echter bestaan. In 1976 kreeg hij verrassend toestemming voor een reis naar West-Duitsland. Op 13 november 1976 vond in een sporthal in Keulen een concert voor 8000 toeschouwers plaats. Drie dagen hierna maakte de DDR bekend dat Biermann het staatsburgerschap van de DDR ontnomen werd, waardoor hij niet meer naar dit land kon terugkeren.
De teksten en liedjes die Biermann schreef werden in het westen uitgebracht. Dit leverde Biermann geld op wat hem in de DDR in Oost-Duitse marken en valuta cheques werd uitbetaald. Deze hadden een waarde in West-Duitse marken en konden zo gebruikt worden om in de DDR producten te kopen die niet te verkrijgen waren via betaling met Oost-Duitse marken.
Door het optreedverbod wat Biermann vanaf 1965 definitief kreeg, werd zijn woning in de Chauseestrasse 131 in Berlijn de plek waar hij vrienden en collega’s uit Oost- en West-Duitsland ontmoette. Er was een opnamestudio en een ruimte om concerten te maken. Hier ontstonden ook de opnames van liederen die naar het westen gesmokkeld werden om daar op langspeelplaten uitgebracht te worden.
In de bondsrepubliek werd Biermann actief bij protestbewegingen tegen de bewapeningswedloop, voor de gelijke behandeling van mannen en vrouwen en voor milieubescherming. In 1980 ondersteunde hij de groene partij met een tournee toen deze in Duitsland voor het eerst aan de parlementsverkiezingen meedeed. Biermann was echter geen principiële pacifist.
Wolf Biermann had een Joodse achtergrond, dit was ook mede de reden waarom zijn vader in een concentratiekamp om het leven gebracht is. In zijn tuin had Biermann een eigen monument staan ter nagedachtenis aan de familieleden die tijdens de oorlog waren omgekomen. Het resterende deel van de tentoonstelling laat allerlei voorwerpen zien uit de periode dat Biermann in de Bondsrepubliek en het verenigde Duitsland leefde.
Als laatste foto in dit deel van het reisverslag is nog de fotoreeks te zien die in juli 2021 is gemaakt in het huis van Wolf Biermann waar hij samen met zijn vrouw Pamela woont.
Het volgende deel van dit reisverslag is te vinden op deze pagina
Reactie toevoegen